Temel Uygulamalar

DIŞSALLAŞTIRMA KONUŞMALARI

‘Bireyin içerisinde yaşarken karşı karşıya kaldığı problemi görmesi zor olabilir, tıpkı ayna örneğinde olduğu gibi. Aynayı kendine ne kadar mesafeli tutarsan kendini o kadar iyi görürsün, ancak aynayı yüzüne çok yaklaştırırsan hiç bir şey göremezsin.’

Narrative Terapi deyince bir çok kişinin aklına ilk önce dışsallaştırma konuşmaları gelmektedir. Temelde dışsallaştırma, kişinin problemleri içselleştirmesine karşı olarak çıkmıştır. Bu uygulamada temel felsefe ‘Kişi problem değildir, problemin kendisi problemdir’ fikri üzerinden şekillenmektedir. Yani, dışsallaştırma insanları etiketleyip, sınıflandırmak yerine sorunları, yaşanan problemleri sınıflandırmaktır. Kişi ‘ben depresifim, yetersizim’ diyerek bazı olumsuz kalıpları içselleştirmektedir. Temel amaç, kişinin içselleştirip kendi benliğine mal ettiği problemden, onun sebep olduğu inançlardan uzaklaşmak ve kişinin kimliğinden o problemi ayırmaktır. Böylece kişi kimliğine yüklenen utançtan uzaklaşır. Diğer taraftan da yaşadığı problemlere “benim yapım böyle” demek yerine sorumluluk alarak, hayatını bu problemlerin elinden almak için işe koyulabilir.

Problemi dışsallaştırmanın iki temel yöntemi vardır:

  1. Problemi kişileştirme: Kişiye yaşadığı problemi, ona yaşattığı deneyimi de göz önüne alarak bir şeye benzetmesi temelistenir. Bu bir nesne, canlı hayali ve gerçek bir karakter olabilir. Örn: Bir öğrenci yaşadığı sınav kaygısını, kendisini içine çeken “siyah bir dumana” benzetebilir. Yahut bir takıntıyla uğraşan bir kişi, takıntısını onun herşeyini vaktini, mutluluğunu çalan bir “hırsıza” benzetebilir.
  2. Kişinin kendisiyle ilgili kullandığı sıfatlar, isme çevrilebilir. “Tembelim” “Dağınığım” gibi ifadeler “tembellik” ve “dağınıklık” olarak isme çevrilir ve bu şekilde konuşmada kullanılır.

Örn: “Dağınıklık” hayatınızı nasıl etkiliyor biraz anlatabilir misiniz? Gibi.

Bir kere problem dışsallaştırıldıktan sonra başka sorularla dışsallaştırılan problem ve etkileri daha da detaylandırılmaya başlar. Aşağıda bununla ilgili kullandığımız soru örnekleri yer almaktadır. Noktalarla boşluk bırakılmış yerlere problem verilen isim gelmektedir.

ÖRNEK DIŞŞALLAŞTIRMA SORULARI

  • Bu probleme hangi ismi verirdiniz? Bir ismi var mı?
  • Bu ..(probleme verilen isim)..’nin Üzerinde nasıl bir etkisi var, etkileri neler?
  • Bu … senin yaşantın için sorun teşkil ediyor mu? Eğer sorun teşkil ediyorsa, nasıl olduğundan bahseder misin?
  • … ‘nın senin hayatına girmek için kurduğu taktikler neler?
  • … ne yaptığını görürse bundan hoşlanmaz? (Probleme dair sorularda güçlü olduğu yerleri sorduğumuz gibi problemin zayıf olduğu yerleri de soruyoruz.)
  • … ne yaptığını görürse bundan hoşlanmaz?
  • … seni neye ikna etmeye çalışıyor?

Dışsallaştırmanın sonlandırılmasının tek bir kuralı, kalıbı, yolu yoktur. Belirli bir yapılması gerekenler listesi de yoktur. Ancak çoğu zaman yukarda verilen sorularla problem dışsallaştırıldıktan sonra kişinin probleme karşı bir pozisyon alabilmesini sağlayan pozisyon haritaları uygulamalarına geçiş yapılır. Terapist ve danışan bu haritadaki basamaklarda ne kadar kalacağını uygulama alanında haritasını kendi belirleyebilmektedir (dışsallaştırmanın süresi, hangi seansta ne kadar kullanılacağı gibi net kurallar yoktur). Danışan ve terapist olumsuz bir noktada kalmadığı müddetçe süreç sonraki seanslara sarkabilir. Terapist seansın akışına göre pozisyon haritasında istediği basamakta uzunca kalabilir, bir basamağı ev ödevi olarak verebilir. Ayrıca konuşmanın başında olmak haritanın birinci basamağında olmak demek değildir.

DIŞSALLAŞTIRMA POZİSYON HARİTASI

*4 basamaktan oluşmaktadır. Oluşturulurken Vygotsky’nin çalışmalarından faydalanılmıştır.

  1. Problemi İsimlendirme
  2. Problemin Kişinin Hayatındaki Etkilerini Anlama
  3. Problemin sonuçlarını değerlendirmek.
  4. Gerekçelendirmek, Sonuçların altını doldurmak

Dışsallaştırma konuşmalarının kullanımıyla ilgili daha bir çok teorik ve Pratik incelik vardır. Burada konuya giriş yapılması amacıyla çok sınırlı bir bilgi verilmiştir.